Brussel wil het A1-formulier in de digitale portemonnee en scherpere handhaving via de ELA

De Europese Commissie heeft op 15 september het pakket voor eerlijke arbeidsmobiliteit aangenomen: een mededeling en vijf wetgevingsvoorstellen. Twee daarvan raken direct aan het dagelijkse werk van iedereen die internationaal vervoer verricht.

Het A1-formulier wordt als eerste digitaal

Met de Europese socialezekerheidspas (ESSPASS) kunnen socialezekerheidsdocumenten volledig online worden aangevraagd en ontvangen, waaronder de Europese ziekteverzekeringskaart en het draagbaar document A1 voor gedetacheerde werknemers — het document dat aantoont in welk land de premies worden betaald. Via de Europese digitale-identiteitsportemonnee kan de chauffeur het opslaan en op zijn telefoon tonen, en kan de instantie die erom vraagt het ter plekke controleren.

Het tijdpad staat in het persbericht: de digitalisering gebeurt gefaseerd en begint met het A1-formulier, een jaar nadat de ESSPASS-verordening in werking treedt. De Europese ziekteverzekeringskaart en de overige documenten volgen binnen drie jaar.

De Commissie schat dat snellere grensoverschrijdende verificatie over twaalf jaar tot € 64 miljoen bespaart voor bedrijven, € 69 miljoen voor zorgaanbieders en € 72 miljoen voor arbeidsinspecties, en dat de digitale handtekening tot € 277 miljoen aan fraude voorkomt.

De ELA krijgt middelen, geen eigen inspectiebevoegdheid

Het voorstel over de Europese Arbeidsautoriteit (ELA) geeft haar volgens het persbericht de mogelijkheid om risicoanalyses te maken die nationale inspecties helpen hun controles gericht in te zetten, specifieke verbindingsfunctionarissen bij de nationale inspecties en een vereenvoudigde bemiddelingsprocedure om grensoverschrijdende geschillen tussen lidstaten op te lossen. Het mandaat wordt uitgebreid tot de aanpak van misbruik van werknemers uit derde landen in de EU en de bestrijding van illegale arbeid.

Lees dit wel nauwkeurig: de tekst van de Commissie creëert geen inspecties die de ELA zelf uitvoert, en dit voorstel geeft haar ook geen zelfstandige toegang tot de handhavingsdatabanken van het vervoer. Wat verandert, is dat de ELA nationale inspecties beter kan wijzen op waar ze moeten kijken — en het wegvervoer is al jaren een van de sectoren die het vaakst het doelwit zijn van die gezamenlijke acties. De verbeteringen zullen volgens de Commissie pas tussen 2028 en 2030 merkbaar zijn.

Kwalificaties van buiten de EU: van 14 naar 4 maanden

De richtlijn over beroepskwalificaties van onderdanen van derde landen legt gemeenschappelijke normen voor erkenning vast. Nu duren die procedures gemiddeld 14 maanden; het doel is ze terug te brengen tot 4 maanden, waardoor de administratieve kosten van werving tot de helft dalen. In zeven beroepen waarvoor al EU-brede opleidingsnormen bestaan, wordt de erkenning automatisch. De lidstaten houden volledige controle over wie ze tot hun grondgebied toelaten.

Voor gereglementeerde beroepen binnen de EU daalt de termijn voor erkenning van drie maanden naar vijf weken, met een verplichte digitale procedure.

Het persbericht noemt artsen, verpleegkundigen, ingenieurs en leraren als voorbeelden. Het noemt het wegvervoer niet, en de vakbekwaamheid van chauffeurs (code 95) blijft geregeld door Richtlijn (EU) 2022/2561, buiten dit pakket. Voor vervoerders die buiten de EU werven, zit het praktische effect in werkplaats- en staffuncties, en in het algemene principe van kortere termijnen.

Wat er vandaag verandert: niets

Het gaat om voorstellen. Ze hebben pas effect nadat het Europees Parlement en de Raad ze hebben aangenomen en ze in werking zijn getreden. Geen enkele chauffeur kan deze week zonder het papieren A1-formulier, en niemand kan het al op zijn telefoon tonen.

Wat wel de moeite waard is om te volgen, is de termijn voor het A1-formulier: het is het eerste document dat wordt gedigitaliseerd en het document waar langs de weg het vaakst om wordt gevraagd bij chauffeurs die onder de detacheringsregels werken. Zie ook de gids over rij- en rusttijden en de rijverboden per land.