Slimme tachograaf: voorstel om de gegevens te koppelen aan automatische loonberekening

Een opkomend voorstel van Europese vakbonden — met name de Nordic Federation of Transport Workers — stelt een koppeling voor die de arbeidsinspectie in het wegvervoer kan veranderen: de gegevens van de slimme tachograaf koppelen aan een automatisch systeem voor loonberekening.

Het probleem dat het voorstel wil oplossen

Buitenlandse chauffeurs, vooral van buiten de EU, krijgen vaak te maken met:

• Oneerlijke betaling — contracten die niet overeenkomen met de werkelijk gewerkte uren
• Spookuren — tijd die als “beschikbaarheid” of “andere werkzaamheden” wordt geregistreerd, maar in werkelijkheid arbeidstijd is
• Geen transparantie — geen enkele manier om na te gaan of de betaling eerlijk is

Voorbeeld: een chauffeur die 10 uur per dag als “beschikbaar” wordt geregistreerd, zonder extra vergoeding, terwijl hij op een lading wacht. Dat is onbetaald werk.

Hoe het zou werken

1. Tachograafgegevens — al verplicht in alle zware voertuigen (slimme tachograaf)
2. Bestuurderskaart — registreert de naam, de uren en het soort activiteit (rijden, rust, andere werkzaamheden, beschikbaarheid)
3. Nalevingsalgoritme — controleert automatisch of het loon overeenkomt met de werkelijke arbeidstijd
4. Europese databank — vergelijking met loonadministratie, waar beschikbaar, om afwijkingen op te sporen

Wat de tachograaf tot nu toe registreert

De tachograaf registreert:

• Rijden (tijd achter het stuur)
• Rust (wettelijke rustperioden)
• Andere werkzaamheden — activiteiten anders dan rijden (laden, lossen, onderhoud)
• Beschikbaarheid — wachttijd in afwachting van instructies

Het probleem: “beschikbaarheid” is een grijs gebied. Een chauffeur die in de rij staat om te lossen, staat op “beschikbaarheid”, maar veel bedrijven betalen die tijd niet tegen hetzelfde tarief als rijtijd.

Het voorstel van de vakbonden

De NTF en haar bondgenoten stellen voor de Europese Arbeidsautoriteit toegang te geven tot tachograafgegevens om:

1. De naleving van de arbeidstijd te controleren — of de tachograafuren overeenkomen met de bedrijfsadministratie
2. Het loon automatisch te berekenen — op basis van het uurtarief en de werkelijk geregistreerde uren
3. Fraude te signaleren — wanneer de tijden niet overeenkomen met de opgegeven betalingen

Stand van zaken: nog geen wet

Belangrijk: dit is een voorstel in discussie, geen aangenomen wetgeving. De EU heeft het niet formeel overgenomen.

Obstakels:

• Verzet van bedrijven — het neemt speelruimte weg bij de arbeidsvoorwaarden
• Nationale soevereiniteit — landen willen de controle over het arbeidsrecht houden
• Privacy — vragen over toegang tot locatiegegevens (de tachograaf registreert de positie)
• Technische complexiteit — cao’s verschillen per land

De huidige rol van de Europese Arbeidsautoriteit

De ELA gebruikt tachograafgegevens al, maar beperkt:

• Als forensisch bewijs — nagaan of een chauffeur op een bepaalde datum was waar hij zegt
• Om zaken te onderzoeken — niet voor toezicht in realtime

Het voorstel zou dit uitbreiden tot continue automatische controle.

Gevolgen voor chauffeurs

Positief:

• Chauffeurs die in het buitenland werken, krijgen bescherming tegen loonfraude
• Een automatisch systeem maakt een einde aan oneerlijke “onderhandelingen” over wat wordt uitbetaald

Risico:

• Vervoerders zouden minder flexibiliteit hebben in de loonadministratie
• De nalevingskosten kunnen stijgen voor kleine en middelgrote bedrijven

Termijn: als het voorstel wordt aangenomen, duurt de technische invoering twee tot drie jaar.

Wat u in de gaten moet houden

Volg de berichten van:

• de Europese Arbeidsautoriteit (www.ela.europa.eu)
• de Europese Commissie — directoraat-generaal Mobiliteit en Vervoer
• Europese vakbonden (NTF, ITF en andere)

Het is nu niet dringend, maar het is een trend om te volgen.